A?ar (ö?ür) vergisi nedir
A?ar (ö?ür) vergisi;
Osmanl? döneminde köylülerden, ürettikleri tar?m ürünleri için %10′luk oran?nda al?nan ve 1800′lerde oran art?larak %30′lar? bulmu?, ?slam dininde bir tür zekat olan ?er’i bir vergi. Osmanl? Devleti’nin temel gelir kalemini olu?turup,
A?ar, ç?kan mahsülden onda birini vermektir. E?er arazi para ile sulan?yorsa yirmide biri verilir. Arazi mahsülleri, bu?day, arpa, pirinç, dar?, karpuz, h?yar, patl?can, yonca, zeytin, susam, bal, ?eker kam??? ve meyveler gibi mahsüllerdir.
Arapça olan ö?ür sözcü?ünün anlam? onda birdir (1/10). Ö?rün ço?ulu â?ard?r. Hububat çe?itlerinden ba?, bahçe, bostan, meyve a?açlar?ndan ve otlaklardan aynî, nakdî ve maktû olmak üzere üç ?ekilde uygulanm??t?r. Ziraî ürünlerin çe?idine, yeti?tirilme usullerine, ziraî topraklar?n verimlili?i ve mahalli özellikler göz önünde bulundurularak 1/3 ile 1/20 aras?nda de?i?en oranlarda ö?ür al?nd??? görülmektedir. E?er arazi, para ile sulan?yorsa bu oran yirmide bir (% 5) olurdu.
% 10 olan bu vergi, 1800′lerde artm?? ve %30′lar? bulmu?tur. Ayr?ca, bu verginin, ürün çe?idine ve/veya bölgelere göre farkl? oranlarda al?nd???, yer yer, zaman zaman % 50′lere vard??? görülmü?tür.
Vergi al?nan mahsuller olarak, bu?day, arpa, pirinç, dar?, karpuz, h?yar, patl?can, yonca, zeytin, susam, bal, ?eker kam??? ve meyveler say?labilir.
Verginin tahsil ?ekli
Verginin nakit de?il de ürün olarak al?nmas?, dönemin ekonomik ?artlar?na uygun olan bir yoldu. Zira Osmanl? Devleti’nin geli?memi? ve kapal? bir ekonomisi vard?. O ?artlarda, ürünün bedelinin tespiti ve ürünün sat?larak nakte dönü?türülmesi sonras? verginin tahsili son derece zor olacakt?. Bu bak?mdan ele al?nacak olursa, ilkel bir vergi usulü olmas?na ra?men, o dönem için ba?ar?l? say?labilir. Zira zaman, tar?m?n ön planda oldu?u bir zamand?r.
Genellikle iltizam usulüyle tahsil edilmekte idi. Tanzimat döneminde a?ar vergilerinin toplanmas?nda iltizam sisteminden vazgeçildi; muhass?llar taraf?ndan bu vergilerin do?rudan tahsil edilmesinin sa?lanmas?na gayret edildi. Ama bunda ba?ar?l? olunamad? ve vergi gelirinde ciddi dü?meler ortaya ç?kt?; bunun üzerine iltizam sistemine geri dönüldü.
Tanzimat yöneticileri, ö?ür tahsilinde e?itlik bulunmad??? dü?üncesi ile ö?ür sözcü?ünün anlam?na uygun 1/10 oran?nda sabit miktarda vergi toplanmas?na karar verdiler. 1841 y?l?ndan (H.1256) itibaren iltizam usulünün kald?r?lmas? ile muhass?llar arac?l???yla do?rudan do?ruya devlet hazinesine nakdi gelir olarak tahsil edilmeye çal???ld?. Ancak istenilen fayda sa?lanamad??? için 1843 (H.1258) y?l?nda tekrar iltizam usulüne dönüldü. Mültezimlerin, bir kazan?n â?ar gelirlerini artt?rma usulünü ihale ile üzerlerine ald?ktan sonra, kazada tali bölgeler olu?turarak, ikinci derece mültezimlere tahsil ettirme yoluna ba?vurmalar? ve çe?itli usulsüzlükler ?ikayet konusu olmu?tur.
Bu sistemde üreticinin vergi yükü artarken devletin vergi kayb? büyümü?tür. Zaman ve ?artlara göre tahsil yönteminde de?i?iklikler yap?lmas?na ra?men ba?ar?l? olunamam??t?r. Zamanla, uygulamas?nda ve tahsilinde bir tak?m haks?zl?klar yap?lm??; vergi, halk üzerinde bir bask? ve zulüm arac? haline gelmi?tir. Cumhuriyet döneminde de, 1925 y?l?na kadar, bu verginin al?nmas?na devam edilmi?tir.
Etiketler: asar vergisi kimden alınır, Aşar vergisi nedir, ö?ür vergisi kimlerden al?n?r, ö?ür vergisi nedir, ö?ür vergisi ve osmanl?, somanl?da vergi alma ve ö?ür
