Açığa Satma (Short Selling) ve Çıplak Açığa Satma (Naked Short Selling) Nedir?
Açığa Satma (Short Selling) ve Çıplak Açığa Satma (Naked Short Selling) Nedir?
Bu sorular Alman bankacılık ve sermaye piyasası düzenleyici kurulunun (Bafin) 18 Mayıs’taki kararından sonra sık sık soruluyor.
Açığa satma (örneÄŸin bir hisse senedini), sahibi olmadığınız ‘ancak borçlandığınız’ varlığı satmak (nakite çevirmek) manasına geliyor. EÄŸer varlığın fiyatının ileride düşmesini bekliyorsanız birisinden (aracı kurumunuzdan ya da onun aracılığıyla baÅŸkasından) borç alıp piyasaya spot olarak satıyorsunuz. Varlığın fiyatı düştüğü zaman, düşük fiyattan piyasadan alıp borcunuzu ödüyorsunuz (pozisyonu kapatıyorsunuz).
Türkiye’de açığa satış uygulamaları Batı’daki-lerden daha güvenli bir yasal çerçevede iÅŸliyor. Doç. Dr. Turan Erol’un SPK baÅŸkanı olduÄŸu 2008 yılında, açığa satışın yasaklanmasıyla ilgili bir tartışma çıkmıştı. SPK konuyu incelemiÅŸ ve içinde bulunulan durumun açığa satışın yasaklanmasını gerektirmediÄŸi ve yapılması durumunda Türk sermaye piyasalarında güven ve likidite kaybı yaÅŸanabileceÄŸini de göz önüne alarak açığa satış uygulamasını yasaklamamıştı.
George Soros 1992′de sterlini ‘shortlamıştı’. Sterlin ERM’e (European Exchange Mechanism) 2,95 Alman Markı etrafında stabilize etmek taahhüdüyle sokulmuÅŸtu. Aşırı deÄŸerlenmeyi fark eden piyasa güçlerine karşı Ä°ngiltere Merkez Bankası, 44 milyar dolar deÄŸerindeki döviz rezervlerinin 15 milyar dolarlık kısmını harcadı ve faizleri yükseltti. Ancak düşüşü önleyemedi.
‘Saldırıyı’ baÅŸlatan, ortaya atan ünlü spekülatör George Soros pozisyonunu çoktan almış ve (eldeki bilgilere göre) yaptığı 10 milyar dolara denk gelen borçlanmayla planını gerçekleÅŸtirmiÅŸti. Sterlinin deÄŸeri Alman Markı karşısında gerileyince elindeki Alman Markı’yla, ucuzlamış olan sterlin borcunu ödedi ve birkaç günde 1 milyar dolarlık kâr gerçekleÅŸtirdi. Piyasaya bakılırsa ‘sterlin fethedilmiÅŸti’.
Ancak hikâye burada bitmiyor. Zayıflayan sterlin, sonraki yıllarda Ä°ngiliz ekonomisini güçlendirdi. 1992′de Ä°ngiltere resesyonu atlattı. 1993 ve 1994 yıllarında büyüme daha da hızlandı. 1997′de muhafazakârlar iktidarı Tony Blair’e, Fransa ve Almanya’ya göre büyüme performansı daha iyi bir ekonomi teslim etti.
Çıplak açığa satışta, varlığı borçlanmanıza da gerek kalmıyor. Yani, istendiÄŸi zaman bulmak ve teslim etmek vaadiyle varlığı ‘havadan’ borçlanıp satıyorsunuz. EÄŸer varlık geri istendiÄŸi zaman piyasadan tedarik edemiyorsanız takas sisteminden borçlanma yoluna gitmek zorunda kalıyorsunuz. Çıplak açığa satış ÅŸu anda Batı ülkelerinde serbest ancak Almanya 18 Mayıs’ta Euro ülkelerinin devlet bonolarının ve bunlara dayalı CDS’lerin çıplak açığa satışını yasaklamıştı. Türkiye’de çıplak açığa satış kanuni deÄŸil.
Kaynak: Murat Yülek 30.05.2010
