Bu sorular Alman bankacılık ve sermaye piyasası düzenleyici kurulunun (Bafin) 18 Mayıs’taki kararından sonra sık sık soruluyor.

Açığa satma (örneÄŸin bir hisse senedini), sahibi olmadığınız ‘ancak borçlandığınız’ varlığı satmak (nakite çevirmek) manasına geliyor. EÄŸer varlığın fiyatının ileride düşmesini bekliyorsanız birisinden (aracı kurumunuzdan ya da onun aracılığıyla baÅŸkasından) borç alıp piyasaya spot olarak satıyorsunuz. Varlığın fiyatı düştüğü zaman, düşük fiyattan piyasadan alıp borcunuzu ödüyorsunuz (pozisyonu kapatıyorsunuz).

Türkiye’de açığa satış uygulamaları Batı’daki-lerden daha güvenli bir yasal çerçevede iÅŸliyor. Doç. Dr. Turan Erol’un SPK baÅŸkanı olduÄŸu 2008 yılında, açığa satışın yasaklanmasıyla ilgili bir tartışma çıkmıştı. SPK konuyu incelemiÅŸ ve içinde bulunulan durumun açığa satışın yasaklanmasını gerektirmediÄŸi ve yapılması durumunda Türk sermaye piyasalarında güven ve likidite kaybı yaÅŸanabileceÄŸini de göz önüne alarak açığa satış uygulamasını yasaklamamıştı.

George Soros 1992′de sterlini ‘shortlamıştı’. Sterlin ERM’e (European Exchange Mechanism) 2,95 Alman Markı etrafında stabilize etmek taahhüdüyle sokulmuÅŸtu. Aşırı deÄŸerlenmeyi fark eden piyasa güçlerine karşı Ä°ngiltere Merkez Bankası, 44 milyar dolar deÄŸerindeki döviz rezervlerinin 15 milyar dolarlık kısmını harcadı ve faizleri yükseltti. Ancak düşüşü önleyemedi.

‘Saldırıyı’ baÅŸlatan, ortaya atan ünlü spekülatör George Soros pozisyonunu çoktan almış ve (eldeki bilgilere göre) yaptığı 10 milyar dolara denk gelen borçlanmayla planını gerçekleÅŸtirmiÅŸti. Sterlinin deÄŸeri Alman Markı karşısında gerileyince elindeki Alman Markı’yla, ucuzlamış olan sterlin borcunu ödedi ve birkaç günde 1 milyar dolarlık kâr gerçekleÅŸtirdi. Piyasaya bakılırsa ‘sterlin fethedilmiÅŸti’.

Ancak hikâye burada bitmiyor. Zayıflayan sterlin, sonraki yıllarda Ä°ngiliz ekonomisini güçlendirdi. 1992′de Ä°ngiltere resesyonu atlattı. 1993 ve 1994 yıllarında büyüme daha da hızlandı. 1997′de muhafazakârlar iktidarı Tony Blair’e, Fransa ve Almanya’ya göre büyüme performansı daha iyi bir ekonomi teslim etti.

Çıplak açığa satışta, varlığı borçlanmanıza da gerek kalmıyor. Yani, istendiÄŸi zaman bulmak ve teslim etmek vaadiyle varlığı ‘havadan’ borçlanıp satıyorsunuz. EÄŸer varlık geri istendiÄŸi zaman piyasadan tedarik edemiyorsanız takas sisteminden borçlanma yoluna gitmek zorunda kalıyorsunuz. Çıplak açığa satış ÅŸu anda Batı ülkelerinde serbest ancak Almanya 18 Mayıs’ta Euro ülkelerinin devlet bonolarının ve bunlara dayalı CDS’lerin çıplak açığa satışını yasaklamıştı. Türkiye’de çıplak açığa satış kanuni deÄŸil.
Kaynak: Murat Yülek 30.05.2010

Amerikan Doları Endeksi (USD), Amerikan dolarının Japon Yeni, Avro, Kanada Doları, İngiliz Sterlini, İsveç Kronu ve İsviçre Frangı gibi 6 büyük para biriminden oluşan bir döviz sepetine karşı geometrik ortalama yöntemiyle hesaplanan değerini ölçer.

Mart 1973′te Bretton Wood’s sisteminin kaldırılmasından kısa bir süre sonra 100 endeks deÄŸeri baz alınarak hesaplanmaya baÅŸlayan endeksin hesaplanma formülü aÅŸağıdaki gibidir :

DXY = 50.14348112 x EUR/USD^(-0.576) x USD/JPY^(0.136)xGBP/USD’(-0.119) x USD/CAD^(0.091)xUSD/SEK’(0.042) x USDCHF^(0.036)

Kurların Ağırlıkları :

* Avro = 57.6%
* Kanada Doları = 9.1%
* Japon Yeni = 13.6%
* İsveç Kronu = 4.2%
* Ä°ngiliz Sterlini = 11.9%
* İsviçre Frangı = 3.6%

Teknik Analiz : Hisse senedi veya borsa endeksi fiyatında ya da işlem miktarında meydana gelen değişmelerin genellikle grafiklerle açıklanması ve geleceğe yönelik trend belirleme aracıdır.

Kaynak : Forex Piyasalarına Giriş

Ä°nsanın birincil ve ikincil ihtiyaçlarını karşılayabilecek çok sayıda mal ve hizmetler vardır. Bunlardan ancak çok küçük bir kısmı doÄŸada veya çevrede hazır bir biçimde bulunur. Ä°htiyaçları giderebilen mal ve hizmetlerin hemen hemen tümü, insan emeÄŸi (iÅŸgücü) ve sermaye gibi faktörlerin doÄŸal kaynaklara, (doÄŸa, hammadde) uygulanması sonucu elde edilir. Ä°ÅŸte doÄŸal kaynaklara sermaye ve insan emeÄŸi uygulanması iÅŸlemine” üretim” adı verilir.

Örneğin, ağaç bir doğal kaynaktır, tek başına veya olduğu gibi, çoğu durumlarda, insan ihtiyacını karşılamaz. Ancak insan emeği ağacı bazı makina ve yardımcı maddelerle işleyerek insan ihtiyacını gideren masa, dolap, kapı ve benzeri gibi mamuller biçimine dönüştürülebilir. Yine toprak bir doğal kaynaktır. Tek başına insanları doyuracak buğdayı veremez. Buğdayın elde edilmesi için toprak yanında insan emeğine, tohuma, çeşitli ilaçlara ve toprağı sürüp eken makinalara (sermayeye) ihtiyaç vardır.

Ãœretimde amaç, insan ihtiyaçlarının karşılanması veya tatmin edilmesidir. Bu nedenle, mal ve hizmetlerin üretilmesi dışında, depo­lanması, taşınması ve satılması da, insan ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olduÄŸu için, üretim faaliyeti kapsamına girebilir. Bu açıdan üretim, “insan ihtiyaçlarını gideren mal ve hizmet1eri elde etmek amacıyla yapılan her türlü çaba veya faaliyet” olarak da tanımlanabilir.

Mal ve hizmetleri ortaya koymak, kısaca üretimde bulunabilmek için bir takım öğelerin bulunması ve bunların birleÅŸtirilmesi gerekir. ÖrneÄŸin, buÄŸdayı elde etmek için tarla, tarlayı sürmek için traktör, traktörü kullanmak için insan gibi öğeler gereklidir. iÅŸte bu öğelere “üretim faktörleri (öğeleri)” adı verilir. Ãœretim faktörleri, “üretim girdileri” veya kısaca “inputlar” olarak da adlandırılır.

Üretim eyleminde bulunabilmek için başlıca üretim faktörleri nelerdir? Bu sorunun işletme ve, iktisat (ekonomi) bilimlerinde değişik biçimlerde yanıtlandığını görmekteyiz.

Ekonomi bilimine göre başlıca üretim faktörleri şunlardır:

• Emek (işgücü-insan gücü),
• Sermaye,
• Doğa (tabiat-doğal kaynaklar),
• Girişimci (müteşebbis)

Son yıllardaki ekonomi literatürünün de yukarıdaki öğelere “teknoloji” faktörünün de eklendiÄŸi görülmektedir.

Öte yandan işletme bilimi literatürüne göre başlıca üretim faktörleri şunlardır:

Emek (işgücü), Sermaye, Girişimci (müteşebbis), Teknoloji (üretim yöntemi).
Kaynak: Ekodialog

İnsanların veya iş görenlerin bir işte ortaya koydukları bedensel ve düşünsel (zihinsel) Çabalara emek veya işgücü adı verilir. Üretim faktörleri arasında en önemli olanı emek faktörüdür. Zira insan faktörü olmadan, diğer üretim faktörlerinin kendi başına üretimde bu­lunmaları düşünülemez. Diğer üretim faktörlerini toplayan, bunları üretim sürecine sokan ve yönlendiren insanın kendisidir.

Kaynak: Ekodialog

Sermaye sözcüğü halk dilinde, ekonomi ve. işletme bilimlerinde değişik anlamları ifade etmektedir

Halk dilinde sermaye, kiÅŸilerin tüm varlıklarını içine alan servet karşılığı olarak veya çoÄŸu kez “para” anlamına gelmektedir.

Ekonomistler, sermaye tanımında para anlayışından uzak­laÅŸmışlar ve mal ile ilgili içerik kazandırmışlardır. Ekonomi biliminde sermaye “doÄŸada serbest biçimde bulunmayan fakat insan tarafından üretilmiÅŸ üretim araçları” olarak tanımlanmaktadır. ÖrneÄŸin, üretimde kullanılan her türlü makina, alet, donanım ve binalar gibi fiziki üretim araçları

Ä°ÅŸletme biliminde sermaye ise, “iÅŸletmenin amacına ve üretim faaliyetlerine uygun olarak toplanmış maddi ve gayri maddi varlıkların tümü” biçiminde tanımlanmaktadır. Bu tanıma göre sermaye, iÅŸletmenin sahip olduÄŸu tüm maddi ve gayri maddi varlıkları içine alır. Ekonomistler tarafından ayrı bir üretim faktörü olarak sınıflandırılan “doÄŸa veya doÄŸal kaynaklar”, iÅŸletmecilere göre iÅŸletme varlıkları veya kısaca sermaye faktörü kapsamı içine alınmaktadır. DiÄŸer bir deyiÅŸle, ekonomi bilimine göre bağımsız bir üretim faktörü olan doÄŸa, iÅŸletme biliminde ancak sermayeyi oluÅŸturan öğelerden biri durumun­dadır.

Öte yandan muhasebe ve finansman disiplinlerine göre sermaye, işletme sahip yada ortaklarının işletmeye getirdikleri ve üzerinde biz­zat hak sahibi oldukları öz kaynaklar olarak tanımlanır (1). Diğer bir deyişle burada sermaye, işletmeye ait varlıklar ile işletmeye gelen yabancı kaynaklar (borçlar) arasındaki farkı yani öz kaynakları ifade eder.

Sermayenin bir bölümünü oluÅŸturan “maddi varlıklar” genelde “maddi sermaye” olarak da tanımlanabilir. Maddi varlıkları oluÅŸturan baÅŸlıca öğeler ÅŸunlardır: Ä°ÅŸletmenin üzerinde kurulduÄŸu arazi, iÅŸletmenin sahip olduÄŸu doÄŸal kaynaklar, binalar, ambarlar, depolar, yollar, atölye, laboratuvar, makina, aletler, donanımlar, taşıt araçları, hammaddeler, yardımcı maddeler, iÅŸletme malzemeleri,mamüller, yarı mamuller ve iÅŸletmenin sahip olduÄŸu nakit veya para tutarı gibi.

Sermayenin diÄŸer bölümünü oluÅŸturan “gayri maddi varlıklar” ise, genellikle “maddi olmayan” veya “gayri maddi ser­maye” olarak da düşünülebilir. Gayri maddi varlıklar ise, elle tutulup gözle görülmesi olanaklı olmayan teknik bilgi (know-how), lisans ve patent hakları, markalar (alameti farikalar) iÅŸtirakler ve imtiyazlar gibi öğelerden oluÅŸur.

Kaynak: Ekodialog

Modern literatürde teknoloji sözcüğünün çok değişik biçimlerde tanımlandığı ve böylece üzerinde görüş birliği olan, bir tanıma rastlanılmadığı gözlemlenmektedir.

Ekonomistler teknolojiyi, “yeni bir malı üretme, bilinen malları geliÅŸtirme yöntemi” veya “mal, ve hizmetleri üretmek için uygulanan her türlü yöntemler’” biçiminde tanımlamaktadırlar.

Ä°ÅŸletmeciler, teknoloji faktörünü daha geniÅŸ kapsamlı olarak ele almaktadırlar. Bunlara göre teknoloji, iÅŸletmenin sadece üretim iÅŸlevinde uygulanan bir yöntem veya kısaca üretim yöntemi deÄŸil, iÅŸletmenin tüm iÅŸlevlerinde karşılaşılan sorunların çözümüne yönelik, “tüm yöntemler” bütünüdür. Daha açık bir anlatımla, iÅŸletmeciler tek­nolojiyi, “mal ve hizmetlerin tasarımı (planlanması), üretimi, geliÅŸtirilmesi’ ve dağıtımı (pazarlanması) gibi iÅŸlevleri olanaklı kılan mühendislik ve yönetime iliÅŸkin bilgilerin tümü” olarak tanımlamaktadırlar.

Kaynak: Ekodialog

Ekonomik mal ve hizmetler, üretim faaliyeti sonucunda elde edi­lirler. Çünkü, doğada, çok az sayıda veya miktarda mal veya hizmetler mevcut biçimiyle ve hiç bir emek harcamadan insan ihtiyaçlarını tat­min eder. işte insanların ihtiyaç duyduğu ekonomik mal ve hizmetlerin üretimini üstlenen birimlere işletme adı verilir. İşletmeler mal ve hizmetlerin üretimi yanında, bunların tüketicilere ulaşması veya pazarlanması faaliyetini de yürütürler. O halde, işletmeler mal ve hizmetle­rin üretimini ve/veya pazarlanmasını üstlenen birimler olarak düşünülmelidir.

Bir ülke ekonomisinin önemli bir bölümü, değişik alanlarda faali­yetlerini sürdüren çok sayıda irili ufaklı binlerce hatta onbinlerce işletmeden oluşur. Nasıl ki bir ülke ekonomisini bir insana, bir canlıya benzetirsek, işletme de hücre veya hücreler grubudur, diyebiliriz. Bu işletmelerden bazılarının sadece mal üretiminde, bazılarının hizmet üretiminde ve bir kısmının da her ikisinin (mal ve hizmetler) üretiminde, faaliyet gösterdiklerini görürüz. Örneğin, ülkemizdeki Pi­relli Lastik Fabrikası lastik, Ataş Rafinerisi petrol ürünleri ve Devlet Üretme Çiftlikleri tarımsal ürünlerin üretimini üstlenirken; İş Bankası ve Ziraat Bankası gibi işletmeler bankacılık hizmeti, bir turizm İşletmesi ulaşım ve dinlenme hizmeti: -Sosyal Sigortalar Kurumu sos­yal güvenlik hizmetinin yerine getirilmesi faaliyetlerinde bulunurlar. Genellikle büyük işletmelerin çoğu, kendilerine bağlı pazarlama kuru­luşları olduğu için hem mal üretimi hem de pazarlama hizmeti faaliyet­lerini bir arada ürütürler.

Bu açıklamaların ışığı altında, iÅŸletme “ekonomik ürün veya hiz­met üretmek ve/veya pazarlamak için faaliyette bulunan kuruluÅŸlar” olarak tanımlanır. Genellikle iÅŸletmeler üretim faaliyetinde bulu­nurken kar amacını güderler. Bu açıdan da iÅŸletme, “üretim faktörlerini bir araya getirerek, kar elde etmek amacıyla, üretim faa­liyetinde bulunan ekonomik bir ünite” olarak tanımlanabilir.

ÇeÅŸitli eserlerde iÅŸletmenin farklı tanımları verilmekte ise de üzerinde görüş birliÄŸi olan en ortak tanım kanaatimizce şöyle ol­malıdır: “Ä°ÅŸletme, insan gereksinimlerini karşılamak ve kar elde etmek amacıyla ekonomik mal ve hizmetleri üretmek veya pazarlamak için faaliyette bulunan bir örgüttür.”
Kaynak: Ekodialog